Czy wiesz jak pomóc osobie nieprzytomnej? Ułóż w pozycję bezpieczną.
Jak pomóc osobie nieprzytomnej? Utrata przytomności to stan, w którym osoba nie reaguje na bodźce i nie jest w stanie samodzielnie zadbać o swoje bezpieczeństwo. Nieprzytomność może wynikać zarówno z błahych przyczyn, jak krótkotrwałe omdlenie (ortostatyczne), jak i z nagłych stanów zagrażających życiu — urazu głowy, anafilaksji, zatrzymania krążenia czy ciężkiej hipoglikemii. Niezależnie od przyczyny, w pierwszych minutach najistotniejsze jest zapewnienie drożności dróg oddechowych i kontrola oddechu, ponieważ brak natlenienia mózgu prowadzi do trwałych uszkodzeń już po kilku minutach.
Ten przewodnik nie tylko uczy co robić, ale przede wszystkim dlaczego właśnie tak — co znacząco zwiększa skuteczność działań ratowniczych.
Jak pomóc osobie nieprzytomnej – procedura zgodna z ERC (Wytyczne ERC 2025)
Każdy krok opisany poniżej ma swoje uzasadnienie. Warto je znać, bo pomaga działać pewnie i świadomie w sytuacji kryzysowej.
1. Zadbaj o własne bezpieczeństwo
Ratownik musi najpierw upewnić się, że nic mu nie zagraża — ruch uliczny, źródła ognia, prąd, agresywne zwierzęta. Częstym błędem jest impulsywne podejście do poszkodowanego w środowisku, które w sekundę może uczynić z Ciebie drugą ofiarę. Bezpieczeństwo ratownika jest absolutnym fundamentem każdej akcji.
2. Sprawdź reakcję poszkodowanego
Delikatnie potrząśnij za ramiona i zapytaj głośno: „Czy mnie słyszysz? Czy wszystko w porządku?”
Brak reakcji oznacza, że osoba nie ma kontroli nad swoim ciałem, a przede wszystkim nie chroni własnych dróg oddechowych — język i tkanki miękkie mogą zapaść się do tyłu i zablokować przepływ powietrza. To sygnał do dalszych działań.
3. Wezwij pomoc
Nawet jeśli wydaje Ci się, że poradzisz sobie sam, dodatkowe ręce i szybka komunikacja z numerem 999 skracają czas udzielenia profesjonalnej pomocy. Gdy jesteś sam — głośno zawołaj o pomoc, ale nie oddalaj się, dopóki to niezbędne. Wykorzystaj telefon, włącz głośnik – rozpocznij połączenie, ale nie przerywaj działań.
4. Udrożnij drogi oddechowe (head tilt–chin lift)
Nieprzytomna osoba nie kontroluje napięcia mięśniowego — język „opada” i może zamknąć wejście do krtani. Odgięcie głowy do tyłu i uniesienie żuchwy (kwalifikowana pierwsza pomoc) przywracają drożność oddechu w ponad 90% przypadków.
Jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa szyjnego, nadal możesz udrożnić oddech, ale minimalnym zakresem, ponieważ priorytetem jest życie, a nie ochrona kręgosłupa. Ostrożnie odchyl głowę do tyłu. Jeżeli jesteś przeszkolony, wysuń żuchwę ku górze.
5. Oceń oddech (maks. 10 sekund)
Poszukaj trzech elementów:
- patrz – czy klatka piersiowa się unosi,
- słuchaj – czy słyszysz oddech,
- czuj – czy czujesz powietrze na policzku.
Oddychanie agonalne (pojedyncze westchnięcia, charczenie) nie jest prawidłowym oddechem — to często pierwsza oznaka zatrzymania krążenia. Jeśli nie masz pewności, przyjmij, że oddech jest nieprawidłowy. Rozpocznij resuscytację krążeniowo oddechową. Procedurę RKO znajdziesz w tym linku.
3. Jak ułożyć osobę nieprzytomną w pozycji bezpiecznej?
Pozycja bezpieczna chroni drogi oddechowe, zapobiega zadławieniu i umożliwia odpływ wymiocin lub śliny. Stosujemy ją tylko wtedy, gdy osoba oddycha prawidłowo.
Pozycja bezpieczna – instrukcja i uzasadnienie
- Uklęknij przy poszkodowanym.
Pozycja klęczna umożliwia stabilny ruch i kontrolę nad ciałem poszkodowanego, które jest bezwładne i może ważyć więcej, niż się wydaje. - Rękę bliższą Ciebie ułóż pod kątem prostym w tzw. pozycję „hello”.
Dzięki temu stworzysz „stelaż”, który zapobiega przekręceniu się osoby twarzą w dół po obróceniu. - Drugą rękę przełóż i przyłóż do policzka.
To zabezpiecza głowę w trakcie obrotu i zapobiega leżeniu twarzy bezpośrednio na podłożu. - Ugnij dalszą nogę w kolanie i pociągnij ją w swoją stronę.
Ruch ten powoduje naturalny obrót ciała, pozwalając kontrolować go podczas translacji i uniknąć szarpnięć. - Stabilizuj pozycję
Podciągnij kolano wyżej, po podłodze, tak by w biodrze i kolanie uzyskać kąt prosty. - Udrożnij drogi oddechowe, ułóż głowę w odpowiedniej pozycji.
Odchylenie głowy zapewnia przepływ powietrza, a ustawienie ust lekko ku ziemi chroni przed zachłyśnięciem. - Kontroluj oddech co 1–2 minuty.
Osoba może nagle przestać oddychać — wtedy natychmiast rozpoczynasz RKO.
Dla kobiet w ciąży: układamy na lewym boku, aby zmniejszyć ucisk macicy na żyłę główną dolną i poprawić krążenie.
4. Pięć najczęstszych przyczyn utraty przytomności i precyzyjne postępowanie. Jak pomóc osobie nieprzytomnej?
1. Omdlenie (ortostatyczne)
To krótka utrata przytomności spowodowana nagłym spadkiem ciśnienia i niedotlenieniem mózgu. Często poprzedza je uczucie gorąca, zawroty głowy, ciemność przed oczami.
Dlaczego to ważne?
Większość omdleń jest niegroźna, ale niektóre mogą świadczyć o zaburzeniach rytmu serca — potencjalnie śmiertelnych.
Postępowanie:
- Ułóż w pozycji leżącej, unieś nogi (maksymalnie na 1 minutę) tylko wówczas gdy osoba:
- straciła przytomność przy Tobie (krótki czas utraty przytomności),
- oddycha,
- nie doznała urazu głowy przy upadku (uderzenie o kaloryfer, krawężnik itp.)
- nie uskarżała się na poważne dolegliwości przed utratą przytomności (ból brzucha, ból głowy, ból w klatce piersiowej itp.)
- gwałtownie się spionizowała lub znajduje się w zatłoczonym pomieszczeniu (np. pasterka)
- Jeżeli po 1 minucie nie ma efektu odzyskania przytomności, ułóż w pozycję bezpieczną.
- Jeśli te warunki nie zostały spełnione – ułóż w pozycję bezpieczna lub rozpocznij RKO (gdy nie oddycha prawidłowo).
- Jeśli omdlenie nastąpiło podczas wysiłku lub w pozycji siedzącej — wezwij Zespół Ratownictwa Medycznego, to może być arytmia.
Jak postępować w omdleniu opisaliśmy tutaj.
2. Uraz głowy i podejrzenie urazu kręgosłupa
Utrata przytomności po wypadku komunikacyjnym, upadku z wysokości czy uderzeniu w głowę zawsze jest traktowana jako sytuacja potencjalnie groźna.
Dlaczego to ważne?
Uraz może powodować krwotok wewnątrzczaszkowy lub uszkodzenie kręgosłupa.
Postępowanie:
- Odchyl głowę do tyłu w pozycji zastanej; udrażniaj tylko tyle, ile potrzebne – tylko osobom nieprzytomnym lub wydającym dziwne dźwięki wynikające z oddychania (charczenie, chrapanie).
- Stabilizuj głowę w osi ciała, trzymając ją po bokach.
- Jeśli pojawią się wymioty, silne krwawienie z jamy ustnej — konieczne jest obrócenie na bok, z zachowaniem osi ciała. Jeżeli jesteś sam, wykorzystaj pozycję bezpieczną, jako alternatywne rozwiązanie (wybór mniejszego zła).
- Wezwij służby ratunkowe w każdym przypadku urazu + utraty przytomności.
3. Napad padaczkowy – ograniczona świadomość. Jak pomóc osobie nieprzytomnej po drgawkach.
Napad wygląda dramatycznie, ale większości osób nie zagraża trwałe niebezpieczeństwo, jeśli środowisko jest bezpieczne.
Dlaczego to ważne?
Głównym zagrożeniem jest uraz głowy i zadławienie się po ustaniu drgawek.
Postępowanie:
- Nie wkładaj nic do ust — to mit i grozi złamaniami zębów lub zadławieniem.
- Usuń niebezpieczne przedmioty wokół.
- Po napadzie osoba jest zwykle wyczerpana („faza ponapadowa”). Ułóż ją w pozycji bezpiecznej i kontroluj oddech – pamiętaj, nic na siłę.
- Jeśli napad trwa ponad 5 minut lub powtarza się — stan padaczkowy, wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
4. Hipoglikemia czyli jak pomóc osobie nieprzytomnej z powodu niskiego cukru (glukozy)
Najczęstsza u osób z cukrzycą, którym poziom cukru spadnie do krytycznych wartości.
Dlaczego to ważne?
Mózg potrzebuje glukozy — jej spadek prowadzi do zaburzeń zachowania, drgawek i utraty przytomności.
Postępowanie:
- U osoby przytomnej — podaj szybko przyswajalne węglowodany (sok, glukoza). Musi samodzielnie przełykać.
- U osoby nieprzytomnej — nigdy nie podawaj nic do jedzenia! Rozważ zdeponowanie trochę „słodkiego” między policzek, a dziąsło np. cukier, trochę miodu.
- Ułóż w pozycji bezpiecznej i wezwij pomoc.
- Jeśli dostępny jest glukagon — podaj zgodnie z instrukcją.
5. Zatrzymanie krążenia. Jak pomóc osobie nieprzytomnej, która nie oddycha.
Najpoważniejsza z przyczyn — wymaga natychmiastowego działania.
Dlaczego to ważne?
Po 3–5 minutach bez krążenia rozpoczynają się nieodwracalne uszkodzenia mózgu.
Postępowanie:
- Brak oddechu lub oddech agonalny → natychmiast RKO.
- Uciskaj rytmicznie 100–120/min na głębokość 5–6 cm.
- Użyj AED, jeśli dostępny — urządzenie poprowadzi Cię krok po kroku.
5. Kiedy zawsze dzwonić po pomoc (112/999)?
Wezwij pomoc medyczną (999), jeśli:
- osoba nie reaguje,
- oddycha nieprawidłowo lub przestaje oddychać,
- doszło do urazu, drgawek, zatrucia, podejrzenia udaru lub problemów kardiologicznych,
- masz jakiekolwiek wątpliwości — dyspozytor medyczny podpowie Ci, co robić.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania. Jak pomóc osobie nieprzytomnej?
Nie. Osoba nieprzytomna nie kontroluje odruchu połykania — grozi to zakrztuszeniem i śmiercią.
Traktuj sytuację jako brak oddechu — rozpocznij RKO. W tej procedurze zbyt duża ostrożność nie istnieje.
Ryzyko istnieje, ale ważniejszy jest oddech. Osoba z niedrożnymi drogami oddechowymi umrze szybciej, niż od potencjalnego uszkodzenia kręgosłupa. Obracaj łagodnie, jako „jedną całość”.
Nie — jeśli osoba oddycha, może leżeć w pozycji zastanej. Osoba leżąca na plecach wymaga wówczas większej atencji i kontroli. Lepiej ułożyć osobę nieprzytomną w pozycję bezpieczną. Chroni przed zadławieniem i jest jedną z najskuteczniejszych interwencji pierwszej pomocy.
Nie. To nie pomaga w ocenie przytomności, a może powodować urazy. Delikatne potrząśnięcie ramion wystarczy. Bodziec bólowy stosujemy poprzez uszczypnięcie skóry na klatce piersiowej.
Nie, wytyczne ERC nie zalecają takiego działania. Większość nieprzytomności wynika z przyczyn, w których elewacja nóg nie pomoże, a nawet może zaszkodzić (pęknięty tętniak). Warto zastosować uniesienie nóg, w omdleniu, wynikającym z szybkiego wstania.
