Pierwsza pomoc w zadławieniu u dziecka powyżej 1. roku życia – aktualne wytyczne ERC 2025 (vs 2021)
Pierwsza pomoc w zadławieniu u dziecka, zadławienie u dziecka powyżej 1 roku, co robić, gdy dziecko się dławi, zadławienie u dzieci objawy, uderzenia między łopatki i uciski nadbrzusza, wytyczne ERC 2025, zadławienie dziecko pierwsza pomoc.
Pierwsza pomoc w zadławieniu u dziecka – rozpoznanie
Zadławienie (FBAO – foreign body airway obstruction) to nagłe zablokowanie dróg oddechowych ciałem obcym: pokarmem, elementem zabawki, drobnym przedmiotem. To jedna z głównych przyczyn nagłych zgonów u małych dzieci. MDPI
Pierwsza pomoc w zadławieniu dziecka – objawy
Podejrzewaj zadławienie, jeśli:
- dziecko nagle przestaje mówić lub wydawać głośny dźwięk, lub
- nie może głośno płakać, lub
- szybko pojawia się sinienie ust, twarzy, niepokój, „łapanie powietrza”.
Szczególnie zwracamy na to uwagę podczas karmienia, zabawy lub u dzieci pozbawionych opieki (samo bawiło się w pokoju).
Niedrożność częściowa – kaszel jest głośny i efektywny, dziecko oddycha. Krztusi się. Ciało obce nie musi (ale może) znacząco wpływać na proces oddychania.
Niedrożność całkowita – kaszel jest cichy, brak głosu, trudności lub brak oddechu, sinica. Drogi oddechowe są zamknięte z powodu ciała obcego.
W przypadku efektywnego kaszlu – pozwalamy kaszleć i obserwujemy, nie uderzamy po plecach. To podejście jest spójne z ERC i z zaleceniami wiodących polskich serwisów medycznych. Warto u dzieci zmienić pozycję, tak by pupa była wyżej od głowy. Grawitacja będzie wspierać proces wydalania ciała obcego.
Kogo ERC nazywa „dzieckiem”?
W wytycznych ERC wyróżnia się:
- niemowlę – od urodzenia do końca 1. roku życia,
- dziecko – od ukończonego 1. roku życia do 12 roku,
- nastolatek / młodzież – 13 – 18 roku życia.
Poniżej opisujemy pierwszą pomoc w zadławieniu u dziecka powyżej 1 roku życia, zgodnie z ERC 2025. Jak pomóc dziecku młodszemu, niemowlęciu w zadławieniu? Znajdziesz pod linkiem.
Pierwsza pomoc w zadławieniu u dziecka. Algorytm ERC 2025 – przytomne dziecko
1. Oceń sytuację i wezwij pomoc
- Upewnij się, że to zadławienie, a nie np. napad kaszlu przy zakrztuszeniu czy infekcji.
- Zdecydowanie działaj.
- Wezwij pogotowie (999) – poproś kogoś, aby zrobił to od razu; wytyczne 2025 kładą większy nacisk na wczesne wezwanie ZRM niż 2021 (w 2021 mocno podkreślano priorytet natychmiastowych manewrów i możliwość późniejszego telefonu przy jednym ratowniku). Zalecamy standard z 2021, gdzie najpóźniej po 1 minucie działania — poszukaj telefonu i wezwij ZRM. Jeżeli możesz zrobić to równolegle, ratując dziecko od zadławienia — zrób to.
2. Do 5 uderzeń między łopatki
- Stań (lub uklęknij) za dzieckiem lub z boku.
- Pochyl dziecko tak, aby głowa była niżej niż klatka piersiowa.
- Wykonaj do 5 zdecydowanych uderzeń dłonią między łopatkami. Zrób to ręką ułożoną w tzw. łyżkę, łódkę lub nasadą dłoni.
- Po każdym uderzeniu sprawdź, czy ciało obce się wydostało i czy oddech się poprawił.
3. Do 5 ucisków nadbrzusza (manewr Heimlicha / uciśnięcia nadbrzusza)
Jeśli 5 uderzeń między łopatki nie pomogło, a dziecko nadal jest przytomne, ale nie może oddychać:
- Stań lub uklęknij za dzieckiem.
- Obejmij dziecko rękami w okolicy nadbrzusza.
- Zaciśnij jedną dłoń w pięść i ustaw ją pomiędzy pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym mostka.
- Drugą dłonią chwyć pięść.
- Wykonaj do 5 szybkich, energicznych pociągnięć do siebie i ku górze, tak aby „wypchnąć” powietrze z płuc (ruch po łuku, do siebie i do góry).
ERC 2025 mówi wprost o „chest/abdominal thrusts” u starszych dzieci i nastolatków – w praktyce w Polsce u przytomnych dzieci powyżej 1 roku stosuje się uciski nadbrzusza, a klatkę piersiową preferuje się u niemowląt oraz gdy nadbrzusze jest niedostępne lub przeciwwskazane (np. ciężka otyłość, ciąża u nastolatek).
4. Sekwencja „5 + 5” – powtarzaj, aż do efektu
- Jeśli dziecko nadal się dławi, a jest przytomne:
→ powtarzaj naprzemiennie: do 5 uderzeń między łopatki → do 5 ucisków nadbrzusza. - Przerwij natychmiast, gdy:
- ciało obce wypadnie,
- dziecko zacznie efektywnie kaszleć, mówić, głośno płakać,
- dziecko straci przytomność.
Pierwsza pomoc w zadławieniu u dziecka. Dziecko traci przytomność – co dalej? (RKO wg ERC 2025)
Jeżeli w trakcie zadławienia dziecko zwiotczeje, przestaje reagować:
- Ułóż na plecach na twardym podłożu.
- Udrożnij drogi oddechowe – delikatnie odchyl głowę (pozycja „węsząca”) i unieś żuchwę.
- Wezwij pomoc i pogotowie ratunkowe tak szybko, jak to możliwe (jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś), najpóźniej w chwili, gdy dziecko straci przytomność.
- wykonaj 5 wdechów ratowniczych (usta–usta/nos u młodszych dzieci, u starszych usta–usta) – to podkreśla zarówno ERC 2021, jak i 2025.
- Następnie 15 uciśnięć klatki piersiowej: 2 wdechy (stosunek 15:2), głębokość uciśnięć 1/3 głębokości klatki piersiowej (ok. 5 cm), u młodzieży 5-6 cm, tempo 100–120/min. Jeżeli nie przechodziłeś szkolenia, możesz uciskać w sekwencji 30 – 2. Dyspozytor medyczny będzie Cię instruował w ten sposób. Jego polecenia mogą ograniczyć się tylko do wykonywania ucisków klatki piersiowej. Poinformuj go, że przeszedłeś kurs pierwszej pomocy z resuscytacji krążeniowo oddechowej u dzieci i potrafisz udzielić pierwszej pomocy dziecku.
- Po każdej serii uciśnięć:
- spójrz do jamy ustnej – jeśli widzisz ciało obce i możesz je usunąć jednym, pewnym ruchem, zrób to;
- nie wykonuj „ślepych” prób wymiatania palcem – zarówno ERC 2021, jak i 2025 są tutaj zgodne.
Anti-choking devices – co się zmieniło?
W praktyce rodzice coraz częściej pytają o tzw. suction devices / anti-choking devices.
- ERC 2021: wyraźnie nie rekomenduje stosowania dostępnych urządzeń antyzadławieniowych w pierwszej pomocy u dzieci – ze względu na brak dowodów skuteczności, ryzyko opóźnienia właściwych manewrów i możliwe uszkodzenia struktur górnych dróg oddechowych.
- ERC 2025: podejście jest bardziej neutralne – ERC i RCUK podkreślają, że nie ma wystarczających dowodów, aby zalecić albo odradzić użycie takich urządzeń; nadal jednak priorytetem pozostają uderzenia między łopatki, uciski nadbrzusza/klatki piersiowej i RKO.
Podstawą postępowania są klasyczne manewry pierwszej pomocy. Urządzenia ssące mogą być jedynie potencjalnym uzupełnieniem – nie zastępują uderzeń między łopatki, ucisków nadbrzusza i RKO.
ERC 2021 vs ERC 2025 – kluczowe różnice w zadławieniu u dzieci (>1 r.ż.)
- Podkreślenie głównego objawu
- 2021: akcent na nagły początek kaszlu, krztuszenia, niepokoju, zwykle w trakcie jedzenia lub zabawy.
- 2025: dla laików bardziej „czytelny” komunikat – podejrzewaj zadławienie, jeśli dziecko nie może mówić (dzieci starsze) lub głośno płakać (młodsze).
- Moment wezwania pomocy
- 2021: przy jednym ratowniku dopuszczano najpierw serię manewrów i ewentualne późniejsze połączenie z DM (999), jeśli nie można zadzwonić na głośnomówiący.
- 2025: wyraźny nacisk na jak najwcześniejsze wezwanie pogotowia w ciężkim zadławieniu („call ambulance as soon as possible”, najpóźniej przy utracie przytomności).
- W praktyce, w przypadku zadławienia, gdy Twoje dziecko się dławi, natychmiast rozocznij rękoczyny. Jeżeli równolegle możesz wezwać pomoc, zrób to bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy nie masz takiej możliwości, zrób to najpóźniej po utracie przytomności, a najlepiej po 5 oddechach i podczas uciskania klatki piersiowej. Jeżeli się pogubiłeś, nie wiesz co zrobić – dzowń natychmiast pod 999.
- Opis manewrów (doprecyzowanie)
- W obu edycjach utrzymano sekwencję do 5 uderzeń między łopatki + do 5 ucisków (klatka piersiowa u niemowląt, nadbrzusze u dzieci). Sekwencje po 5, powtarzać należy naprzemiennie.
- 2025 mocniej podkreśla potrzebę zatrzymania manewrów natychmiast po skutecznym usunięciu ciała obcego i jasne kryteria poprawy (kaszel, głośny płacz/mowa, swobodniejszy oddech).
- Urządzenia zapobiegające zadławieniu
- 2021 – „nie zalecamy”, wyraźne ostrzeżenie.
- 2025 – „brak wystarczających dowodów, nie możemy rekomendować ani odradzać”, ale z podkreśleniem, że podstawą pozostaje algorytm 5 uderzeń + 5 ucisków + RKO.
W praktyce dla rodzica / opiekuna sam schemat działania przy dziecku powyżej 1 roku życia pozostaje zasadniczo taki sam, ale:
Szybciej dzwonimy po pomoc, łatwiej rozpoznajemy zadławienie, nie rezygnujemy z klasycznych manewrów i ostrożnie podchodzimy do nowych gadżetów antyzadławieniowych.
Po epizodzie zadławienia – co dalej?
Wszystkie główne polskie serwisy medyczne podkreślają, że po epizodzie zadławienia, zwłaszcza gdy:
- konieczne były uciski nadbrzusza lub RKO,
- nie masz pewności, czy ciało obce wydostało się w całości,
konieczna jest pilna konsultacja lekarska / SOR, gdyż możliwe są powikłania (resztkowe ciało obce, zapalenie płuc, urazy tkanek).
