Pierwsza pomoc niemowlęciu w zadławieniu. Krok po kroku wg wytycznych ERC 2025
Pierwsza pomoc niemowlęciu w zadławieniu. Zadławienie niemowlaka to sytuacja, w której dochodzi do częściowej lub całkowitej niedrożności dróg oddechowych. Zwykle zadławienie spowodowane jest pokarmem, zabawką lub innym przedmiotem, który dziecko włożyło sobie niefortunnie do jamy ustnej. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia.
Zgodnie z wytycznymi ERC 2025 oraz zaleceniami międzynarodowymi dotyczącymi foreign body airway obstruction (FBAO) u niemowląt (dzieci <1 r.ż.) stosujemy naprzemiennie uderzenia między łopatki oraz uciśnięcia klatki piersiowej – bez ucisku nadbrzusza.
Czym jest zadławienie niemowlęcia? Zachłyśnięcie, a zadławienie.
Zadławienie niemowlęcia polega na całkowitej lub częściowej niedrożności dróg oddechowych spowodowanej ciałem obcym (najczęściej jedzeniem, fragmentem zabawki, drobnym elementem) znajdującym się w obrębie gardła, krtani lub tchawicy. Pierwsza pomoc polega na:
- rozpoznaniu, czy kaszel jest skuteczny, czy nieskuteczny,
- ocenie, czy niemowlę kaszle lub płacze głośno, oddycha i reaguje,
- zastosowaniu odpowiednich rękoczynów (back blows i chest thrusts),
- w razie utraty przytomności – rozpoczęciu zmodyfikowanej resuscytacji niemowlęcia.
Niemowlę, które się dławi, może:
- nie być w stanie płakać czy wydawać dźwięków,
- mieć cichy lub nieskuteczny kaszel,
- sinieć na twarzy.
To objawy, które wymagają natychmiastowej reakcji.
Pierwsza pomoc niemowlęciu w zadławieniu. Pierwsza faza – obserwacja i ocena kaszlu dziecka
W pierwszej fazie zgodnie z zaleceniami ERC/ILCOR sprawdzamy, czy kaszel jest skuteczny. Jeśli niemowlę kaszle głośno, płacze, oddycha i jest przytomne – zachęcamy do kaszlu i obserwujemy, nie wykonujemy od razu rękoczynów. Jeżeli możemy, ułóżmy dziecko w taki sposób, by grawitacja pomogła dziecku usunąć ciało obce z jamy ustnej.
Jeżeli jednak dziecko:
- ma nieskuteczny kaszel,
- przestaje płakać i nie może nabrać powietrza,
- zaczyna sinieć,
traktujemy to jako ciężkie zadławienie i przechodzimy do działań.
Dziecko, które nie ma jeszcze wyraźnych objawów ciężkiego zadławienia, układamy tak, by wesprzeć jego samodzielne próby wyplucia lub odkaszlnięcia ciała obcego – nadal z pupą wyżej niż głowa.
Pierwsza pomoc niemowlęciu w zadławieniu. Druga faza – przytomne niemowlę z nieskutecznym kaszlem
5 uderzeń między łopatki i 5 uciśnięć klatki piersiowej
Zadławienie podejrzewamy w przypadku, gdy niemowlę nie może głośno płakać, zwłaszcza w przypadku bawiło się zabawką, jadło lub było karmione, lub było pozostawione bez opieki.
- Ułóż niemowlę na brzuchu na swoim przedramieniu, twarzą w dół.
- Głowa niżej niż reszta ciała.
- Dłoń obejmuje żuchwę/potylicę, stabilizując głowę.
- Wykonaj do 5 mocnych uderzeń w okolicę międzyłopatkową (back blows)
- Dłoń w kształcie „łyżki”, ew. nasadą.
- Uderzasz w środkową część pleców między łopatkami.
- Po każdym uderzeniu sprawdzasz, czy ciało obce nie wypadło i czy dziecko zaczyna normalnie oddychać.
- Jeśli ciało obce nie wypadło, odwróć niemowlę na plecy, nadal z głową niżej niż biodra.
- Wykonaj do 5 wypychających uciśnięć klatki piersiowej (chest thrusts)
- przyjmij pozycję siedzącą, na ubiętych kolanach i połóż dziecko między udami,
- kciukami uciśnij dolną połowę mostka, około 1 cm poniżej linii między sutkami, jak przy uciskaniu klatki piersiowej w RKO u niemowlęcia. Kciuki ułożone są na klatce piersiowej, a pozostałe palce ją obejmują, w kierunku pleców.
- Uciśnięcia są krótkie, energiczne, „wypychające”.
- Naprzemiennie powtarzasz sekwencję 5 uderzeń + 5 uciśnięć
- do czasu, aż ciało obce się usunie,
- lub do momentu, w którym niemowlę utraci przytomność.
Wytyczne ERC 2025 i inne duże organizacje (m.in. AHA, IFRC) podkreślają, że taka naprzemienna sekwencja 5 back blows + 5 chest thrusts pozostaje standardem dla niemowląt.
Pierwsza pomoc niemowlęciu w zadławieniu. Trzecia faza – niemowlę traci przytomność
Jeśli mimo działań niemowlę:
- przestaje reagować,
- nie oddycha,
- jest wiotkie,
traktujemy to jako zatrzymanie krążenia / ciężką niewydolność oddechową i przechodzimy do zmodyfikowanego RKO niemowlęcia.
Co robimy?
- Natychmiast zawołaj o pomoc i każ komuś wezwać ZRM (999 ).
- Wykorzystaj opcje w telefonie, by wezwać pomoc jak najwcześniej,
- Jeśli jesteś sam/a, a telefonu nie masz w zasięgu, wykonuj RKO przez ok. 1 minutę i dopiero wtedy wezwij pogotowie (głośnomówiący, jeżeli to możliwe).
- Udrożnij drogi oddechowe
- Ułóż główkę niemowlęcia na plecach w pozycji neutralnej (bez nadmiernego odgięcia).
- Wykonaj od razu 5 wdechów ratowniczych
- Obejmujesz ustami usta i nos dziecka,
- obserwujesz, czy klatka piersiowa się unosi.
- Jeżeli 5 wdechów nie przynosi efektu (brak oznak życia):
- wykonaj 15 uciśnięć klatki piersiowej,
- następnie 2 wdechy,
- kontynuuj sekwencję 15:2 (ucisk:wdech).
- Po każdych 15 uciśnięciach możesz krótko sprawdzić jamę ustną – jeśli ciało obce jest widoczne, usuń je jednym ruchem. Nadal nie wykonuj „wymiatania” palcem na ślepo.
- Wytyczne ERC z 2025 roku pozwalają na prowadzenie resuscytacji dziecku w sekwencji 30 na 2. Oba standardy postępowania są prawidłowe.
Czego nie wolno robić przy zadławieniu niemowlęcia?
Zgodnie z wytycznymi ERC 2021/2025 oraz przeglądami ILCOR:
- Nie uciskamy nadbrzusza (brzucha) u dzieci <1 r.ż. (rękoczyn Heimlicha nie jest zalecany u niemowląt).
- Nie wkładamy palców do buzi na ślepo – możemy wepchnąć ciało obce głębiej.
- Nie wieszamy dziecka głową w dół za nogi, nie potrząsamy gwałtownie.
- Nie podajemy jedzenia ani picia „dla przepchnięcia”.
- Nie przerywamy skutecznego kaszlu, jeśli dziecko kaszle, oddycha i reaguje.
- Aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego stosowania komercyjnych urządzeń odsysających do krztuszenia się u dzieci czy niemowląt. Mogą one opóźniać wykonanie sprawdzonych manewrów (back blows / chest thrusts). Traktuj je jako alternatywę, gdy wszystkie znane techniki zawiodły.
Co po skutecznym usunięciu ciała obcego?
Nawet jeśli ciało obce wypadło, a niemowlę wygląda „dobrze”, zaleca się, by dziecko zostało zbadane w szpitalu, ponieważ istnieje ryzyko:
- mikrourazów dróg oddechowych,
- obrzęku,
- pozostałych fragmentów ciała obcego,
- powikłań takich jak zapalenie płuc po aspiracji.
Dlaczego kurs pierwszej pomocy niemowlęciu jest tak ważny?
Wytyczne ERC 2025 mocno podkreślają rolę edukacji i nauczania pierwszej pomocy jako kluczowego elementu systemu ratownictwa – im więcej osób umie działać, tym większa szansa na przeżycie dziecka w sytuacji nagłej.
Szkolenia i kursy pierwszej pomocy pediatrycznej:
- zwiększają szansę na szybką i poprawną reakcję,
- pozwalają przećwiczyć na fantomie siłę uderzeń i głębokość ucisków,
- oswajają rodziców z wykonywaniem RKO (resuscytacji) na niemowlęciu,
- uczą prawidłowego wezwania ZRM (informacje o wieku, stanie, mechanizmie zadławienia itd.).
Rodzice – zwłaszcza ci z pierwszym dzieckiem – często odczuwają ogromny stres. Praktyczny kurs sprawia, że w sytuacji realnego zadławienia odruchowo sięgają po poprawne czynności, zamiast zamierać z przerażenia.
Krótkie podsumowanie – schemat postępowania przy zadławieniu niemowlęcia (wg aktualnych wytycznych)
- Podejrzenie zadławienia – dziecko dławi się, nie może oddychać, płacze, ale nie wydaje dźwięków.
- Skuteczny głośny kaszel?
- TAK → zachęcaj do kaszlu, obserwuj, rozważ zmianę pozycji.
- NIE → niemowlę przytomne → przejdź dalej.
- 5 uderzeń między łopatki (głowa niżej niż pupa, na przedramieniu).
- Jeśli nieskuteczne: 5 uciśnięć klatki piersiowej (dolna połowa mostka, kciuk na kciuk).
- Naprzemiennie 5 + 5, aż ciało obce zostanie usunięte lub dziecko straci przytomność.
- Gdy niemowlę straci przytomność:
- udrożnij drogi oddechowe,
- 5 wdechów ratowniczych,
- następnie 15 uciśnięć klatki piersiowej: 2 wdechy,
- wezwij ZRM (999) – jak najwcześniej, ale bez zbędnej przerwy w RKO.
- Po skutecznym usunięciu ciała obcego – kontrola lekarska / obserwacja szpitalna.
O zadławieniu piszemy również w kontekście dzieci powyżej pierwszego roku – do 12 roku życia. Zapraszamy do zapoznania się z tym pierwszej pomocy w zadławieniu pod tym linkiem.
